کمپوست سازی

کمپوست ماده‌ای آلی و غنی از عناصر غذایی است که از تجزیه طبیعی بقایای گیاهی و حیوانی مانند کاه و کلش، برگ‌ها، ضایعات کشاورزی و کودهای دامی به‌دست می‌آید. این فرآیند که با عنوان کمپوست‌ سازی شناخته می‌شود، توسط میکروارگانیسم‌ها و در شرایط کنترل‌شده‌ی رطوبت، هوا و دما انجام می‌گیرد و نتیجه‌ی آن ماده‌ای پایدار، تیره‌رنگ و بدون بوی نامطبوع است که باعث بهبود ساختار خاک، افزایش حاصل‌خیزی، حفظ رطوبت و تقویت فعالیت زیستی خاک می‌شود. استفاده از کمپوست، یکی از روش‌های طبیعی و پایدار در کمپوست‌سازی اصولی است که وابستگی به کودهای شیمیایی را کاهش می‌دهد.

انواع کمپوست ها

قبل از اینکه شروع به جمع‌آوری مواد لازم برای تولید کمپوست کنید بدانید که در کل دو نوع کمپوست وجود دارد، کمپوست گرم و کمپوست سرد. درست کردن کمپوست سرد به همین راحتی است که پسماندهای گیاهی و زباله های ارگانیک خود را از بین زباله ها جدا کنید. زباله های ارگانیک مانند پسماندهای میوه سبزیجات تفاله قهوه و چای و پوسته تخم مرغ. و بعد قرار دادن آنها درون یک ظرف و باید اجازه داد تا برای یک سال یا همچین مدتی باقی بماند و بعد از آن تجزیه خواهد شد. کمپوست گرم نیاز به مهارت به باغبانی بیشتری دارد اما سریعتر است در فصول گرم بین یک تا سه ماه طول میکشد تا کمپوست شما آماده شود.
این چهار قلم برای تولید این کمپوست سریع نیاز است:

1. نیتروژن
2. کربن
3. هوا
4. آب

مکان کمپوست سازی

محل کمپوست سازی به عنوان آلوده ترین قسمت واحد تولیدی، همیشه محل بروز خطرات نهفته می باشد. به همین علت فاصله محل کمپوست سازی تا سالن های پرورش باید زیاد باشد. به طوری که منابع، گاهی اوقات این فاصله را حداقل یک کیلومتر بیان می کنند.

1. سیلوهای کمپوست سازی می توانند در هوای آزاد قرار داشته یا سرپوشیده باشند. سیلوهای کمپوستی، در باد و باران قرار دارد در مقایسه با سیلوی  کمپوست سرپوشیده تحت تاثیر نوسانات خشک شدن و خیس شدن بیشتری قرار می گیرد. از آنجایی که در مورد سیلوی روباز  کمپوست، رسیدن درجه حرارت توده  کمپوست به 65 درجه سانتیگراد ضروری است، روباز بودن آن ممکن است در صورت کم بودن حجم کمپوست مخصوصا در زمستان مشکلاتی را به وجود آورد.
2. ماشین آلات مخصوص زیر و رو کردن  کمپوست معمولا توده کمپوست را با ابعاد و اندازه های خاصی شکل می دهند تا بدین ترتیب ایجاد حرارت بیولوژیکی کمپوست به صورت مطلوبی انجام گیرد.
3. پیست کمپوست سازی (محل کمپوست سازی) دارای سطحی بتونی بوده که شیب ملایمی رابه یک حوضچه مجهز به پمپ، دارا است. به طوری که آب های اضافی از روی توده کمپوست به درون حوضچه سرازیر شده و مجددا جهت استفاده روی کمپوست پمپاژ می شود که نه تنها باعث صرفه جویی در مصرف آب شده بلکه عناصر مغذی مواد اولیه مانند کود مرغی را که از دسترس کمپوست خارج می شود، دوباره به چرخه مواد بازمی گرداند. البته در صورت استفاده از حوضچه ایجاد بوی نامطبوع بسیار بیشتر از زمانی است که حوضچه نباشد. سطح پیست کمپوست سازی دارای ارتفاعی بیشتر از سایر سطوح واحد تولیدی می باشد.

فرمول هایی که بر اساس آن کمپوست مرغوب بدست می آید:

فرمول اول: 1000 کیلوگرم کاه خشک (گندم ی جو)، 600 تا 800 کیلوگرم کود مرغ جوجه (با نیتروژن حدود 3% , رطوبت حدود 35%) با 50 تا 60 کیلوگرم سنگ گچ مخلوط می شوند. سپس 4000 تا 45000 لیتر آب اضافه می گردد و حدود 3 تن کمپوست بدست می آید این کمپوست حدود 2% نیتروژن دارد.

فرمول دوم: 1000 کیلوگرم کاه خشک خورده شده، 2 کیلوگرم تفاله آبجوسازی یا کنجاله سویا یا کنجاله پنبه، 25 کیلو کود اوره(50 کیلو سولفات آمونیوم )، 25 کیلو آهک، 30 کیلو سنگ گچ به اضافه 3500 تا 4000 لیتر آب حدود 2/2 تن کمپوست بدست می آید.

فرمول سوم: 500 کیلوگرم کاه، 500کیلو ساقه خشک ذرت، 200کیلو سبوس برنج یا کنجاله سویا یا کنجاله پنبه دانه، 300 تا 400 کیلوگرم کود مرغ، 40 تا 50 کیلوگرم سنگ گچ با افزودن حدود 4000 لیتر آب که حدود 5/2 تن کمپوست بدست می آید.

فرمول چهارم: 1000کیلوگرم نیشکر خشک و خورد شده، 500 کیلوگرم کود مرغ، 100کیلو سبوس برنج، 10کیلو اوره (20 کیلو سولفات آمونیوم + 10 کیلو آهک) و 25 کیلو سنگ گچ البته به علت بافت نیشکر تولید کمپوست بیش از یک هفته است.

مواد اولیه:

همان طور که بیان شد در این فاز هدف ما افزایش جمعیت باکتری های تجزیه کننده یا ترموفیل ها است تا کربن و ازت موجود در مواد اولیه را تجزیه نمایند که این شرایط مستلزم دما، اکسیژن و رطوبت بالایی بوده و به صورت هوازی می باشد.

مواد اولیه در نقاط مختلف دنیا و حتی واحدهای تولیدی مختلف بسیار متفاوت میباشد. اما در نهایت هدف ما از انتخاب نوع و مقدار مواد اولیه رسیدن به نسبت 16% کربن به ازت (C/N) در انتهای فاز دو میباشد که با توجه به میزان کربن و ازت در هر یک از مواد مورد استفاده مقدار و نوع آن را مشخص می کنیم. این مواد شامل موارد ذیل میباشد:

 مواد اولیه کمپوست سازی

کلش:

کلش به عنوان ماده اولیه و مهمترین منبع کربن جهت پرورش قارچ دکمه ای می باشد. که در طی مراحل کمپوست سازی تجزیه شده و قابل استفاده جهت تغذیه قارچ خواهد بود. بهتر است کلش ازمزارع کشت آبی تهیه شود زیرا درصد کربن بالاتری نسبت به کلش دیم خواهد داشت. در ضمن کلش های آبی سفت و سخت بوده و کلش های دیم شکننده تر می باشد و در حین آبگیری حالت خمیری پیدا می کنند.

کلش تازه براق بوده و نسبت به کلش های سال های قبل برتری دارد. اندازه قطعات کلش در حدود30 سانتی نتر می باشد که باید عاری از هر گونه علف های هرز و خاک باشد. کلش ، حاوی هیدرو کربن های کود مرغی  مختلف است (هیدرو کربن های آن متشکل از سلولز می باشد که مجموعه ای پیچیده از کربن هاست. ازت موجود در کلش نیز بسته به نوع کشت آن (آبی یا دیم) از 3/0 تا 4/0 درصد متغیر است. در ضمن کلش خوب باید 10 درصد رطوبت داشته باشد.

کود مرغی:

کود مرغی منبع مناسبی برای  تامین ازت و سایر مواد ارگانیک مورد نیاز کمپوست می باشد. در گذشته ازاوره، سولفات آمونیوم ، تخم پنبه یا سایر مواد حاوی پروتئین استفاده می گردید. این کود نسبت به سایر کودها ازت بیشتری داشته و قابل دسترس تر است.

شراطی که یک کود مرغی مناسب دارد شامل موارد زیر می باشد:

• سر زنده باشد
• خشک باشد
• خاک نداشته باشد

سنگ گچ:

 سنگ گچ برای دستیابی به سه منظور زیر استفاده می گردد:

1. گرفتن رطوبت اضافی
2. به علت وجود Ca4 و SO4 حالت بافری ایجاد شده و جهت حفظ تعادل PH کمپوست مناسب است.
3. منبعی از کلسیم محسوب می شود که برای تغذیه قارچ بسیار مفید است.

سنگ گچ یا سولفات کلسیم بافت کمپوست را اصلاح می نماید. افزودن سنگ گچ باعث می شود کمپوست چسبندگی خود را از دست بدهد و هوا بهتر به داخل آن جریان یابد.

اثرات سنگ گچ در زمان بذرپاشی به منظور تنظیم Ph بسیار بیشتر از زمان پر کردن تونل یا درون سالن پاستوریزه است. در حالت نرمال مقدار آمونیوم و Ph طی مدت پاستوریزاسیون کاهش می یابد. اضافه نمودن سنگ گچ به کمپوست در ایجاد توازن بر روی محصولات تاثیر دارد، لذا اهمیت اضافه کردن سنگ گچ به کمپوست قطعی به نظر می رسد.

• آب: جهت خیساندن کلش استفاده می شود. این آب باید EC پایینی داشته باشد(شور نباشد).
• مواد افزودنی دیگر: نظیر ملاس چغندر قند، پوست تخم پنبه که باعث افزایش مواد غذایی کمپوست می گردد.

مراحل کمپوست سازی

خیس کردن کاه و کلش: در این مرحله کاه و کلش گندم یا جو را روی یک سکوی سیمانی یا بتونی (پیست) که دارای شیب معینی است و شیب آن به سمت حوضچه ای در کنار پیست برای جمع آوری آبهای اضافی طراحی شده است می ریزند و به مدت 4 تا 5 روز روی آن را آب می گیرند تا خوب خیس خورده و از آب اشباع گردد. در این مرحله رطوبت کاه باید در حدود 70 درصد باشد. یعنی حالت براقی آن از بین رفته باشد و با فشار در کف دست به راحتی آب از آن خارج شود. در برخی از واحدهای تولیدی ایجاد حوضچه ای که از دو طرف دارای شیب می باشد خیساندن کاه و کلش را انجام می دهند به صورتیکه حوضچه را پر از آب کرده و کلش را داخل آن می ریزند. کلش 24 ساعت در آب غوطه ور می شود و آب موردنیاز خود را جذب می کند. سپس توسط لودر با استفاده از شیب های حوضچه برای قالب زنی به بالای پیست هدایت می شود.

از مزایای این روش جذب سریع تر آب توسط کلش و کوتاه شدن دوره کمپوست سازی است ولی عیب این روش هزینه بالای احداث آن می باشد.

هر تن کلش در فصل تابستان 7 مترمکعب و در فصل زمستان 6 متر مکعب آب جذب می کند. کلش اشباع از آب با نصف کود مرغ مخلوط می شود و به مدت 4 روز مرتب بر روی آن آب اضافه می گردد و لودر مخلوط را جابجا می کند و نصف کود مرغ باقیمانده را به همراه اوره اضافه می کند و دوباره 4 روز روی آن آب می گیرند و پس از آن مرحله دوم یعنی قالب زنی آغاز می شود.

سوالات متداول