قارچ ها وجوه مشترک فراوانی با گیاهان و آغازیان دارند. در واقع قارچ ها را گاهی جزء این جانداران طبقه بندی میکنند، اما قارچ ها از بسیاری جهات چنان با سایر جانداران متفاوت هستند که بیشتر زیست شناسان آنها را در سلسله مجزا قرار میدهند. قارچ ها زندگی بسیار موفقیت آمیزی دارند. تقریبا در همه زیستگاه های در دسترس که روی زمین وجود دارد، یافت میشوند و بسیاری از آنها از لحاظ اقتصادی و پزشکی حائز اهمیت هستند.
انسان از زمان های بسیار دور اهمیت قارچ های مخمر را کم و بیش میشناخت و از وجود آنها روی مواد قندی، شیر، ماست، خمیر ترش، سرکه، الکل، حتی خاک و بقایای فضولات حیوانی اطلاع داشت و برای تخمیر مواد قندی و تهیه ماست و یا برخی مواد دیگر از آنها استفاده میکرد. کپک های آسکومیست گوناگون سبب پیدایش طعم بخصوص پنیرهای روکفورت، کممبورت و … هستند. شکل های انگلی شامل اقسامی است که میوههای مختلف را بیمار می کنند و باعث زنگ جو یا ارگوت میشوند.
جنبههای مفید اقتصادی قارچ ها
قارچ ها همراه با باکتری ها، قندها، آمینو اسیدها و پروتئینها را تجزیه میکنند. قارچ ها مخصوصا در تجزیه لیگنین چوب نقش دارند.
از قارچ ها در ساختن آنتی بیوتیک ها استفاده میشود. پنی سیلین و کریزوفولوین از آنتی بیوتیک های مستخرجه از قارچ ها هستند. از قارچ پنی سیلیوم کریزوژنوم آنتی بیوتیکی به نام پنی سیلین استخراج میکنند که از رشد استافیلوکوک ها جلوگیری میکند. کشف خاصیت آنتی بیوتیکی پنی سیلین اولین بار در سال 1925 توسط الکساندر فلیمینگ که در بیمارستان سنت ماری در لندن روی قارچ پنی سیلیوم نوتاتوم تحقیق میکرد، صورت گرفت.
قارچ ها در فرایندهای صنعتی و غذایی نظیر تهیه نان و تهیه پنیر نقش دارند. قارچ هایی که مواد قندی را تخمیر کنند، قارچ قندی یا ساکارومیست هستند. از قدرت تخمیری قارچ های قندی در ایجاد الکل، گاز کربنیک و تخمیر مواد در صنایع متعدد استفاده میکنند. در سال های اخیر با روش های اصلاح نژاد و انتخاب نژاد بهتر توانستهاند انواعی از مخمرها را که امتیازات بیولوژیکی زیادی نسبت به نژادهای وحشی داشته، طعم و مزه فراوردهها را مطبوعتر میسازند، بدست آورند.
ارزش غذایی مخمرها به علت داشتن مقدار قابل توجهی اسیدهای آمینه، ازت، فسفر، ویتامین های C و D است. در کشور چین به عنوان جبران مواد پروتئینی، به جیره غذایی افراد از این قارچ ها اضافه میکنند. امروزه از قارچ های جنس آسپرژیلوس در تخمیر مواد غذایی زیاد استفاده میشود.
فرآوردههای مختلفی از قارچ ها بدست میآید که از این فرآوردهها به اسیدهای آلی نظیر اسید سیتریک، اسید گلوکونیک و اسید ایتاکونیک، میتوان اشاره کرد. همچنین از قارچ ها در تهیه هورمون ها و ویتامین هایی از قبیل ریبوفلاوین، بتاکاروتن و در تهیه آنزیم هایی نظیر پروتئازها، آمیلازها و پکتینازها استفاده میشود. ماده دارویی افدرین نیز از قارچ ها تهیه میشود.
بعضی از قارچ ها با انجام فعالیت های شیمیایی و تجزیه مواد در خاک اقدام به سمزدایی (detoxification) میکنند.
قارچ ها در تشکیل گلسنگ ها به حالت سمبیوز یا همزیستی شرکت داشته و به صورت مایکوریز در ریشه برخی از گیاهان دیده میشوند.
استفاده از قارچ ها در کارهای تحقیقاتی: از قارچ ها بطور گستردهای در این موارد استفاده میشود. قارچ ها را تحت عنوان کارخانه مهندسی ژنتیک هم میگویند. از قارچ هایی که روی آن ها تحقیقات وسیع در ژنتیک صورت گرفته، میتوان به قارچ نوروسپورا اشاره کرد.
نویسنده :ام هانی رمضانی
منبع : http://daneshnameh.roshd.ir