قارچ گانودرما عصاره جوانی
قارچ گانودرما که بهطور علمی با نام Ganoderma lucidum شناخته میشود، یکی از قدیمیترین و ارزشمندترین قارچهای دارویی جهان است که سابقه استفاده آن به بیش از ۴۰۰۰ سال در مشرق زمین بازمیگردد. این قارچ در متون طب سنتی چین، ژاپن و کره با عنوانهایی همچون قارچ جاودانگی، اکسیر عمر طولانی و عصاره جوانی شناخته شده و جایگاهی ویژه در طب سنتی شرقی داشته است.
در گذشته تنها پادشاهان و طبقات اشراف به قارچ گانودرما دسترسی داشتند، زیرا این قارچ کمیاب، ارزشمند و سرشار از ترکیبات فعال زیستی بود. خواص بینظیر آن شامل تقویت سیستم ایمنی، افزایش انرژی حیاتی، جوانسازی سلولی، کاهش استرس و بهبود سلامت عمومی باعث شده بود گانودرما بهعنوان یک قارچ مقدس مورد احترام قرار گیرد. 
امروزه نیز مطالعات علمی نشان دادهاند که این قارچ واقعاً حاوی ترکیبات قدرتمندی مانند پلیساکاریدها، تریترپنها و آنتیاکسیدانهای قوی است؛ موادی که میتوانند فرایند پیری سلولی را کاهش دهند و به همین دلیل لقب عصاره جوانی همچنان برازنده قارچ گانودرما است.
خصوصیات عمومی قارچ گانودرما
گونه Ganoderma lucidum (Karst) از شاخه Basidiomycota، راسته Polyporales، خانواده Polyporaceae و جنس Ganoderma است. این جنس بیش از ۲۰۰ گونه در سراسر جهان دارد که در میان آنها، G. lucidum به دلیل خواص دارویی گسترده، مشهورترین و پراستفادهترین گونه محسوب میشود. اندام بارده این قارچ یکساله است و در مراحل اولیه رشد بهصورت کشیده در امتداد پایه یا متورم در رأس پایه مشاهده میشود. رنگ کلاهک در ابتدا روشنتر از پایه است، اما با رشد کامل، به شکل نیمدایرهای بادبزنی یا قلوهای درمیآید و اغلب حاشیهای موجدار یا نامنظم دارد. سطح کلاهک سخت و چوبی است و ردیفهایی از خطوط متحدالمرکز، رنگارنگ و براق آن را پوشاندهاند.
کلاهکهای جوان به رنگ قهوهای تیره تا روشن دیده میشوند اما با گذشت زمان به رنگ قرمز-قهوهای شفاف و لاکی تبدیل میشوند. معمولاً بخش نزدیک به پایه تیرهتر است و هرچه به سمت لبه کلاهک میرویم، رنگها بهترتیب به قرمز روشن، زرد تیره، زرد روشن و نهایتاً سفید متمایل میشوند. این طیف رنگی منظم که بهصورت نوارهای متحدالمرکز دیده میشود، زیبایی خاصی به قارچ میبخشد.
نام علمی این قارچ نیز از همین ویژگی گرفته شده است: Gano به معنی براق، derma به معنی پوست و lucidum به معنی شفاف و درخشان. این گونه دارای پراکنش جهانی بوده و معمولاً روی چوب، تنه، کنده یا بقایای چوبی درختان رشد میکند و بسته به شرایط میتواند هم بهصورت ساپروفیت و هم پارازیت زندگی کند.
پراکندگی جغرافیایی در جهان و ایران
گونه G.lucidum از مناطق مختلف دنیا چون فرانسه، کانادا، آمریکا، تایوان، چین، کره و ژاپن گزارش شده است. تا کنون پنج گونه از جنسGanoderma شامل G.resinaceum و G.lucidum و G.australe و G.applanatum و G.tsugae از شمال ایران گزارش شده است. این گونه از مناطقی در استان های گیلان، گلستان، مازندران، اردبیل و آذربایجان شرقی به صورت ساپروفیت یا پارازیت گیاهی چون شمشاد جنگلی، ممرز، بلوط، راش، خرمالو و دیگر درختان گزارش شده است.
خواص دارویی قارچ گانودرما
پژوهشها نشان میدهد که گونههای مختلف قارچ گانودرما، از جمله Ganoderma lucidum، Ganoderma applanatum و Ganoderma tsugae، حاوی مقادیر قابل توجهی بتا-گلوکان هستند؛ ترکیباتی از خانواده پلیساکاریدها که نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی و کاهش استرس اکسیداتیو دارند. بتا-گلوکانها به دلیل ساختار ویژه خود دارای اثرات آنتیاکسیدانی، ضدسرطانی، تنظیمکننده قند خون و کاهشدهنده کلسترول هستند.
مقایسه گونههای مختلف گانودرما
اگرچه ساختار بتا-گلوکانها در گونههای مختلف متفاوت است، اما همگی عملکرد مشابهی در فعالسازی سیستم ایمنی دارند. برخی تحقیقات نشان میدهد که گونههایی مانند G. applanatum و G. tsugae دارای محتوای پلیساکاریدی بیشتری نسبت به Ganoderma lucidum هستند و از این نظر میتوانند اثر تقویت سیستم ایمنی بالاتری داشته باشند. با این حال، Ganoderma lucidum همچنان به دلیل داشتن ترکیبات زیستی متنوعتر از جمله تریترپنها، یکی از ارزشمندترین گونههای دارویی محسوب میشود.
خواص تریترپنهای موجود در قارچ گانودرما
تریترپنها یکی از مهمترین ترکیبات فعال موجود در قارچ گانودرما هستند که در تمامی گونههای این قارچ یافت میشوند. این مواد دارای اثرات ضدعفونیکننده، ضد سرطان، ضد ویروس، ضد قارچ و کاهنده کلسترول خون هستند و نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی ایفا میکنند.
تفاوت تریترپنها در گونه Ganoderma lucidum
گونه Ganoderma lucidum بهدلیل داشتن میزان بالاتری از تریترپنها، بیشترین خواص درمانی را در میان گونههای مختلف گانودرما دارد. این ترکیبات دارای اثرات ضد آلرژی و آداپتوژنی هستند و به بهبود عملکرد قلب و عروق و کاهش اثرات مخرب عوامل استرسزا در بدن کمک میکنند.
میزان لیپید در قارچ گانودرما لوسیدوم
تحقیقات نشان میدهد که Ganoderma lucidum نسبت به برخی گونههای دیگر دارای مقدار بیشتری لیپیدهای زیستی فعال است. همین ویژگی باعث شده است که اثرگذاری تریترپنها در این گونه بیشتر بوده و کاربرد گستردهتری در حوزه درمانهای گیاهی پیدا کند.